โรคพยาธิใบไม้ในตับจัดเป็นภัยเงียบที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพของคนไทยมาอย่างยาวนาน ด้วยลักษณะเฉพาะที่มักไม่แสดงอาการในระยะแรก ทำให้ผู้ติดเชื้อจำนวนมากไม่ทราบว่าตนเองกำลังเผชิญกับความเสี่ยงร้ายแรง หากละเลยและไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที โรคนี้สามารถนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายถึงแก่ชีวิตได้ สาเหตุหลักของการติดเชื้อพยาธิชนิดนี้มาจากการบริโภคปลาน้ำจืดที่ปรุงไม่สุก หรือสุกๆ ดิบๆ ซึ่งมีตัวอ่อนของพยาธิใบไม้ในตับปะปนอยู่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเมนูอาหารพื้นบ้านหลายชนิดที่ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายในหมู่คนไทย
เพื่อเป็นการป้องกันและสร้างความตระหนักรู้ ผู้เชี่ยวชาญจึงได้รวบรวม 10 เมนูอาหารไทยยอดนิยมที่เสี่ยงต่อการปนเปื้อนพยาธิใบไม้ในตับ ซึ่งหากปรุงไม่ถูกวิธีหรือไม่สุกเพียงพอ ก็อาจเป็นช่องทางให้ตัวอ่อนพยาธิเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายดาย รายชื่อเมนูเหล่านี้จะช่วยให้ประชาชนเพิ่มความระมัดระวังในการเลือกรับประทานอาหาร เพื่อลดความเสี่ยงจากการติดเชื้อและรักษาสุขภาพที่ดีได้อย่างยั่งยืน
1. ก้อยปลา เมนูยอดนิยมที่ใช้ปลาน้ำจืดดิบหรือสุกไม่ทั่วถึง จึงมีความเสี่ยงสูงต่อการได้รับตัวอ่อนพยาธิใบไม้ตับที่ปะปนอยู่ในเนื้อปลาแม้จะคลุกกับมะนาว พริก หรือสมุนไพร ก็ไม่สามารถฆ่าตัวอ่อนพยาธิได้ ควรหลีกเลี่ยงการรับประทานแบบดิบ
2. ปลาสด การกินปลาน้ำจืดสดๆ ไม่ว่าจะแล่เป็นชิ้นหรือทำเป็นเมนูดิบ ล้วนเพิ่มความเสี่ยงในการติดพยาธิใบไม้ตับ วิธีป้องกันที่ดีที่สุดคือปรุงปลาให้สุกทั่วถึงก่อนรับประทานทุกครั้ง
3. ปลาส้ม แม้ปลาส้มจะผ่านกระบวนการหมัก แต่การหมักเพียงอย่างเดียวไม่สามารถทำลายตัวอ่อนพยาธิใบไม้ตับได้ทั้งหมด หากต้องการรับประทาน ควรนำไปทอดหรือปรุงให้สุกก่อนเสมอ
4. ปลาจ่อม ปลาจ่อมเป็นอาหารหมักพื้นบ้านที่หลายคนเข้าใจว่าปลอดภัย แต่ยังมีโอกาสพบตัวอ่อนพยาธิ หากใช้ปลาน้ำจืดที่มีการปนเปื้อน ควรปรุงด้วยความร้อนจนสุกก่อนกิน เพื่อลดความเสี่ยงของการติดเชื้อ
5. หม่ำปลา หม่ำปลาที่ทำจากเนื้อปลาหมัก หากรับประทานโดยไม่ผ่านความร้อน อาจยังมีตัวอ่อนพยาธิหลงเหลืออยู่ การนำไปย่างหรือทอดจนสุก จะช่วยลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคพยาธิใบไม้ตับ
6. ปลาหมกไฟ แม้จะผ่านการย่างหรือหมกไฟ แต่หากใช้ไฟอ่อนหรือปรุงไม่นาน เนื้อปลาด้านในอาจยังไม่สุกทั่วถึง ตัวอ่อนพยาธิใบไม้ตับสามารถรอดชีวิตได้ จึงควรตรวจให้แน่ใจว่าปลาสุกทั้งชิ้น
7. ปลาปิ้ง ปลาปิ้งที่สุกเฉพาะด้านนอกแต่ด้านในยังดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบ ยังคงมีความเสี่ยงต่อการติดโรคพยาธิใบไม้ตับ ควรปิ้งด้วยไฟที่เหมาะสมจนเนื้อปลาสุกทั่วถึงก่อนรับประทาน
8. ลาบปลา ลาบปลาหลายสูตรใช้เนื้อปลาดิบหรือเพียงลวกเล็กน้อย ทำให้ยังมีโอกาสพบตัวอ่อนพยาธิใบไม้ตับ การเติมเครื่องปรุงรสจัดหรือมะนาว ไม่สามารถฆ่าพยาธิได้ จึงควรเลือกลาบปลาที่ปรุงสุกเท่านั้น
9. ปลาร้า ปลาร้าเป็นอาหารหมักที่ได้รับความนิยม แต่หากกระบวนการผลิตไม่ได้มาตรฐาน ก็อาจยังมีตัวอ่อนพยาธิหลงเหลืออยู่ ควรนำปลาร้าไปต้ม ผัด หรือปรุงให้เดือดก่อนรับประทาน เพื่อความปลอดภัย
10. แจ่วบอง แจ่วบองบางสูตรใช้ปลาร้าหรือปลาหมักเป็นส่วนผสม หากรับประทานแบบไม่ผ่านความร้อน อาจมีความเสี่ยงได้รับตัวอ่อนพยาธิ การเลือกแจ่วบองที่ปรุงสุกหรือผ่านการต้มก่อน จะช่วยลดโอกาสการติดโรคพยาธิใบไม้ตับได้
โรคพยาธิใบไม้ตับ ถือเป็นโรคที่อันตราย หากปล่อยไว้โดยไม่รักษา เพราะตัวพยาธิจะอาศัยอยู่ในท่อน้ำดีของตับเป็นเวลานาน ทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรังของท่อน้ำดี ในบางรายอาจเกิดท่อน้ำดีอุดตัน ติดเชื้อในทางเดินน้ำดี และเพิ่มความเสี่ยงต่อ มะเร็งท่อน้ำดี ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงที่สุด
