“กระถิน” ซึ่งเป็นผักริมรั้วที่คนไทยคุ้นเคยอย่างยิ่ง และมักเข้าใจว่าเป็นพืชพื้นเมืองของไทยมาโดยตลอด แท้จริงแล้วเป็น “พืชข้ามโลกจากแดนไกล” ที่มีประวัติการเดินทางอันน่าสนใจสู่ประเทศไทย แม้ว่าเราจะเห็นต้นกระถิน (ชื่อวิทยาศาสตร์: Leucaena leucocephala) ขึ้นอยู่ทั่วไปตามข้างทางจนชินตา แต่หลักฐานทางพฤกษศาสตร์ได้ระบุไว้อย่างชัดเจนว่า พืชชนิดนี้มีถิ่นกำเนิดดั้งเดิมอยู่ในแถบอเมริกากลาง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเทศเม็กซิโกและกัวเตมาลา
จากข้อมูลทางประวัติศาสตร์ คาดการณ์ว่าชาวสเปนเป็นผู้นำกระถินเข้ามาเผยแพร่สู่ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเริ่มต้นที่ประเทศฟิลิปปินส์ ก่อนที่จะแพร่กระจายเข้าสู่ประเทศไทยตั้งแต่สมัยสุโขทัย-อยุธยา ด้วยคุณสมบัติที่เป็นพืชที่อึด ทนทาน และขยายพันธุ์ได้ง่าย ทำให้กระถินสามารถปรับตัวและกลมกลืนเข้ากับวิถีชีวิตของคนไทยได้อย่างรวดเร็ว จนกระทั่งปรากฏอยู่ในวรรณคดีไทยยุคต้นรัตนโกสินทร์หลายเรื่อง อาทิ รามเกียรติ์, อุณรุท และดาหลัง ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความผูกพันของพืชชนิดนี้กับสังคมไทยมาอย่างยาวนาน
อย่างไรก็ตาม แม้กระถินจะมีประโยชน์และเป็นที่นิยม แต่การบริโภคที่ถูกต้องเป็นสิ่งสำคัญ เนื่องจากหากกินผิดวิธีหรือในกลุ่มเสี่ยง อาจกลายเป็นภัยเงียบต่อสุขภาพได้ทันที
สรรพคุณเน้นๆ ทุกส่วน ยอดอ่อนกระถิน 100 กรัม ให้พลังงานเพียง 62 แคลอรี แต่กลับอุดมไปด้วยสารอาหารและไฟเบอร์สูงมาก ซึ่งแต่ละส่วนมีดีต่างกันดังนี้:
-ยอดอ่อน & เมล็ดอ่อน: มีวิตามินเอสูงช่วยบำรุงสายตา มีฟอสฟอรัสและแคลเซียมสูงช่วยเสริมสร้างกระดูกให้แข็งแรง ช่วยเจริญอาหาร
-ใบกระถิน: มีเบต้า-แคโรทีนเข้มข้น ช่วยต้านอนุมูลอิสระ ยับยั้งเซลล์มะเร็ง ช่วยคุมเบาหวานและความดันโลหิต
-เมล็ดแก่: เป็นยาช่วยขับลมในลำไส้ รักษาระบบทางเดินอาหาร แก้ภาวะนอนไม่หลับ และช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด
-ดอก & ฝัก: ดอกรสมันช่วยบำรุงตับ แก้โรคเกล็ดกระดี่ขึ้นตา ส่วนฝักช่วยแก้อาการท้องร่วงและแก้อาการกระหายน้ำ
กินผิดอาจเป็นภัย ใครบ้างต้องเลี่ยง?
แม้ประโยชน์จะอัดแน่น แต่กระถินก็มี "ข้อเสีย" ที่ต้องระวัง หากคุณอยู่ในกลุ่มเหล่านี้ หรือทานในลักษณะนี้อาจเป็นอันตราย:
1. ผู้ป่วยโรคเกาต์ (ควรเลี่ยงเด็ดขาด) ในกระถินมีสาร "พิวรีน" (Purine) สูงมาก ซึ่งสารนี้จะถูกเปลี่ยนเป็นกรดยูริกในร่างกาย หากผู้ป่วยโรคเกาต์ทานเข้าไป อาจไปกระตุ้นให้เกิดการสะสมของผลึกกรดยูริกตามข้อ ทำให้เกิดอาการข้ออักเสบ ปวด บวม และระบมเฉียบพลันได้
2. ระวังพิษสะสมจากสาร "ซีลีเนียม" ต้นกระถินมีคุณสมบัติดูดซับและสะสมสาร "ซีลีเนียม" (Selenium) จากดินได้ดีมาก หากกระถินต้นนั้นขึ้นในบริเวณที่ดินมีซีลีเนียมสูง แล้วเราเก็บมาทานในปริมาณมากเป็นประจำต่อเนื่อง อาจทำให้เกิดภาวะพิษจากซีลีเนียม ส่งผลเสียต่อร่างกายได้
3. สารลิวซีนีน (Leucenine) ในใบ ในใบกระถินมีสารลิวซีนีน ซึ่งเป็นอันตรายต่อสัตว์กระเพาะเดี่ยว (เช่น ม้า หรือหมู) แม้ปัจจุบันจะยังไม่มีรายงานว่าส่งผลร้ายแรงในมนุษย์อย่างแน่ชัด แต่การทานแต่พอดี ไม่ทานติดต่อกันมากจนเกินไปย่อมปลอดภัยที่สุด
